ایرنا در عرصه داخلی ( یک بام و دو هوا )

 یک دهه قبل، اگر تلکس ایرنا متوقف می شود ، فردای آن روز روزنامه ای در پیشخوان کیسوسک های مطبوعاتی دیده نمی شد. یک ایران و یک جهان بود و ایرنا . اما امروز وضع بگونه دیگری است. امروزه، خبرگزاری های خصوصی و سایت های خبری با حضور فعال و پرشور جوانان متعهد در فضای مجازی جان گرفتند و خلا های خبری را پر می کنند . امروزه حتی جای خالی تحلیل و تفسیر در رسانه رسمی کشور را، رسانه های کوچک پر کرده اند. اما در همین حال باز هم نمی توان "ایرنا" را با رسانه های دیگر مقایسه کرد.

خبرگزاری جمهوری اسلامی با دارا بودن بیش از ۶۰ دفتر رسمی در همه مناطق کشور و شماری از خبرنگاران کارمحصولی در رصد اخبار همه مناطق کشور توانا است. رسمی بودن و به نوعی اتصال این مجموعه خبری با حاکمیت سیاسی موجب شده است اخبار طبقه بندی شده یا ویژه این رسانه خبری، در تصمیم سازی های کشور دارای اعتبار و موثر باشد.

هنگام بحران های خبری ، تیم هایی متشکل از زبده ترین خبرنگاران ایرنا به مناطق بحران زده اعزام می شوند. این گروه خبری همزمان ضمن ارسال خبر برای مشترکان خود ، گزارشهایی را در خروجی محرمانه برای مسئولان نظام ارسال می کنند تا تصمیم گیران کشور در جریان وضعیت واقعی بحران قرار بگیرند. طی سالهای گذشته این دست از گزارشها مبنای تصمیم گیری مسئولان کشوری بوده است .

برای نمونه  می توان به گزارش " خاک سفید " اشاره کرد. دو تن از خبرنگاران و عکاسان ایرنا به مدتها در یک کانتینر در منطقه خاک سفید پناه می گیرند.آنان از خطراتی که بر سر راهشان وجود داشت آگاه بودند.آنان می دانستند که  ماشین نیروی انتظامی با سرنشینانش در این منطقه گم شد و تا آن روز، خبری از سرنوشتشان داده نشده. اما همکاران من در ایرنا دو هفته سخت را در کانتینر گدراندند . ماحصل گزارش تحلیلی – تصویری ایرنا این شد که به دستور مقامات کشوری خاک سفید پاکسازی  شود .( لازم به ذکر است که خبرنگار و گزارش نویس خاک سفید در حال حاضر با تصمیم غیر قانونی مدیریت فعلی ایرنا اجازه ورود به سازمان را ندارد و عکاس آن نیز با بی مهری هایی روبرو است )  

آفتی که در فعالیت های داخلی ایرنا را تهدید می کند ، سنگینی  کفه اخبار به سمت جریان قدرت است . این موضوع به پنج  سال اخیر محدود نمی شود. در دولتهای گذشته نیز این اتفاق افتاده است و این به نفس قدرت و زیاده خواهی های صاحبان قدرت بر می گردد.اما اگر مسئولان ایرنا این سخن رهبری معظم نظام را آویزه گوششان قرار دهند که " خبرگزاری در بعد داخلی باید نبض نظام باشد"  این گونه با آبروی رسانه رسمی کشور بازی نمی شود و در برخی مواقع تا حد یک وبلاگ شان آن نزول نمی کند. 

امام راحل نگاه به مردم را اصل می دانستند. رهبری فرزانه انقلاب نیز بر مردم تکیه دارند ، پس چگونه است نقل سخن مردم در خصوص کاستی ها و گرانی ها در خروجی ایرنا به زعم شماری از افراد جرم محسوب شده و برای خبرنگار آن اقامه دعوا می شود.؟

 ایرنا در عرصه بین المللی ( اهتزاز پرچم مقدس ایران بر بام دنیا)

 از امتیازات خبرگزاری جمهوری اسلامی ، در اختیار داشتن خبرنگارانی است که هم  نسبت به جایگاه این رسانه و هم وظایف حرفه ای  خود آگاهی کامل  دارند. خبرنگاران، دبیران و سردبیران ایرنا، خود را سربازان نظام اسلامی در جبهه خبری می دانند . از همین روست که ایرنا توانسته است بارها و بارها ابتکار عمل خبری را از همتایان خارجی خود برباید و ابتکار عمل در جریانساریهای خبری را از آن خود کند.

 به اعتقاد خبرنگاران ایرنا، هر گاه خبرگزاری جمهوری اسلامی  بتواند از همتایان خارجی خود سبقت گرفته و منبع خبر رسانه های غربی شود، این بدان معنا است که پرچم ایران عزیز بر بام دنیا به اهتزاز درآمده است.

با این نگرش است که ایرنا توانسته است دهها بار جریان های خبری بین المللی را در دست بگیرد تا از این رهگذر ضمن حراست از منافع ملی از جایگاه حرفه ای رسانه رسمی کشور، صیانت نماید. یکی از این  دهها مورد، خبر دستگیری صدام حسین دیکتاتور معدوم عراق است.

 آغاز ماجرا

 ۱۴ دسامبر سال  ۲۰۰۳ميلادي ، ۲۳ ارديبهشت ۱۳۸۲ شمسي، مكان نقطه صفر مرزي خسروي در قصرشيرين.

ده ها مسوول محلي آماده استقبال از "جلال طالباني" از رهبران ارشد كرد و رييس دوره اي شوراي حكومت انتقالي عراق هستند.

جلال طالباني از رهبران كردهاي مخالف رژيم بعثي كه اينك به عنوان عضو شوراي حكومت انتقالي عراق، رياست دوره اي اين شورا را برعهده دارد، مي خواهد از طريق ايران به اروپا سفر كند.

پرواز هوايي در عراق به دليل شرايط ناامن اين كشور ممكن نيست و وي مي بايست از طريق مرز خسروي در استان كرمانشاه وارد ايران شده و از اين طريق به اروپا (فرانسه) سفر كند.

خودروهاي حامل هيات عراقي به مرز مي رسند، جلال طالباني هنوز از خودروي خود پياده نشده و با لبخند منتظر سئوالي است تا با جوابش نه تنها " محسن فتاحي" خبرنگار ايرنا بلكه مجموعه " ايرنا " را بار ديگر در بين غولهاي رسانه اي جهان سر بلند كند.

خبرنگار ايرنا وقتي لبخند طالباني را مي بيند به  فكر فرو مي رود چرا که هر بار مقامهاي عراقي از اين مرز مي گذشتند، چهره اي خسته و غمگين داشتند اما این بار  شاداب و سر حال بودند.

"محسن " با خود مي گويد، رهبران كرد در سه دهه گذشته تنها با شنيدن خبر شكست رژيم صدام حسين ديكتاتور بغداد خوشحال مي شدند آيا اين بار هم پاي صدام در ميان است؟

فتاحي اگر چه قبل از آمدن طالباني پرسش هایی در خصوص وضعيت عراق از جمله ناامني ها، گروهك منافقين، آينده عراق براي پرسيدن آماده كرده بود اما احساس کرد اول باید از سرنوشت صدام بپرسد.

 سئوال محسن پایان نیافته بود که طالبانی پاسخ داد: به ياري خداوند صدام دستگيرشد.

مخابره خبر دستگيري يكي از مخوف ترين ديكتاتورهاي جهان از يك منطقه مرزي توسط ايرنا، در صدر اخبار روز جهان قرار گرفت. با ارسال خبر فوری دستگیری صدام، خبرنگار ایرنا می دانست که باید جزییات بیشتری از این خبر را تهیه، تا خبرگزاری جمهوری اسلامی در مصاف نابرابر خبری با غولهای رسانه ای غرب، همچنان پیشتاز باشد.

اصرار خبرنگار سمج ایرنا نتیجه داد و طالبانی که از سوی اطرافیانش به خروج از منطقه دعوت می شد توضیح داد:   دقايقي پيش منابع آمريكايي به من اطلاع دادند كه صدام حسين را در تكريت دستگير كرده اند. صدام در يك عمليات مشترك توسط پيشمرگان كرد و نيروهاي آمريكايي دستگير شد و اين يعني پايان بحران، ناامني و بدبختي مردم عراق.

 خبر فوری دستگیری صدام ساعت ۱۳ روز يكشنبه مخابره شد و پس از آن خبرهای تکمیلی یکی پس از دیگری در خروجی های داخلی و خارجی ایرنا قرار گرفت.

دفتر ایرنا در منطقه مرزي شهرستان قصرشيرين که از زمان آغاز بحران عراق و حمله آمريكا و متحدانش به اين كشور، به ستاد پوشش اخبار اين منطقه حساس تبدیل شده بود، با ارسال پایان دوران صدام در واقع پایان خوش تلاش های خبرنگاران ایرنا در این منطقه خبری را اعلام کرد.

 منشور حرفه ای ایرنا

بی طرفی ، محوریت منافع ملی ، ارزش گرایی  و ولایت پذیری از مولفه های فعالیت در رسانه رسمی کشور است. جریانات سیاسی و احزاب به خوبی از گستره و قدرت تاثیر ایرنا در حوزه های  داخلی و خارجی آگاه هستند و همواره سعی دارند این مجموعه رسانه ای را زیر تسلط خود بگیرند .

در دنیای امروز، حاکمیت های سیاسی برای اقناع داخلی و راهبردهای دیپلماتیک خود،  رسانه هایی را در اختیار دارند که در کشور عزیزمان، " خبرگزاری جمهوری اسلامی " این مهم را برعهده دارد. این رسانه هفتاد و چند ساله در سه دهه اخیر فراز و فرودهای فراوانی را تجربه کرده است .

 اگر قوای سه گانه را به عنوان بالهای جمهوریت نظام بپذیریم ، ریتم حمایت رسانه رسمی کشور از این قوا ، باید منظم باشد . این نظم به معنای مساوات درارسال اخبار،  تعداد پاراگراف یا سطور نیست . پرواضح است که قوای سه گانه از منظر پوشش جغرافیایی، نوع کارکرد و شیوه های اطلاع رسانی ، تفاوتهای زیادی با یکدیگر دارند.

 همه به این موضوع واقفند که گستره جغرافیایی قوه  مجریه از پایتخت آغاز و به دهستانهای این مرزو بوم ختم می شود، پس این انتظار که تعداد خبرهای ارسالی از این قوه،  با قوای دیگر در خروجی های خبرگزاری جمهوری اسلامی باید برابر باشد ، انتظار بجایی نیست .

اما این انتظار بحقی است که رسانه رسمی کشور همه قوا را به منزله ستونهای بنای نظام سیاسی کشور انگاشته و در برخوردهای خبری ، منافع ملی و کلیت نظام را اصل بداند. ورود رسانه رسمی کشور در دفاع از یک قوه و جبهه گیری علیه قوه دیگر ، این رسانه را از اهداف اصلی خود که صیانت از آرمانهای نظام است دور می دارد.

به اعتقاد نگارنده ، مهمترین مساله ای که تا به امروز مانع از نقش آفرینی حرفه ای ایرنا در قامت رسانه رسمی کشور شده  است ، عدم قرار گرفتن آن در جایگاه واقعی خود بوده است.

ماموریت ایرنا را رهبری نظام اینگونه تعریف کرده است: " در بعد داخلی نبض نظام" و در "بعد خارجی دست بزن نظام" باشد.

این تعریف با جایگاه فعلی اداری رسانه رسمی کشور همخوانی ندارد. در حال حاضر ایرنا یکی از سازمانهای وابسته به وزارت ارشاد تلقی شده و این تلقی حتی مدیران کل این وزارت خانه را برآن می دارد تا ایرنا را روابط عمومی خود بخواهند. در این حالت چگونه رسانه رسمی کشور می تواند " نبض نظام " باشد ؟ کافی است یک خبر از کاستی های یکی از مجموعه های ارشاد روی خروجی محرمانه ایرنا برود تا مدیریت رسانه رسمی کشور را با چالش های مالی روبرو سازد . با این وضعیت نمی توان انتظار داشت ایرنا چشم عقاب نظام باشد.

 اینکه رییس مراکز ایرنا باید با نظر موافق استاندار یا نمایده اعزامی ایرنا به دفاتر خارجی مورد پسند سفیر کشورمان  قرار بگیرند تا بتوانند وظیفه خبری خود را انجام دهند ، در شان رسانه رسمی کشور نیست.

البته موارد پیش گفته دغدغه بسیاری از همکاران و مدیران ایرنا در ادوار گذشته بوده و طرح هایی هم برای برون رفت از این وضعیت ترسیم شده بود اما ظاهرا حکایت همچنان باقی است .

چنانچه مبنای تعریف ما از جایگاه ایرنا ، سخن رهبری نظام باشد ، تنها راه احیای رسانه رسمی کشور، قرار گرفتن آن در زیر مجموعه نهادهای  دفتر رهبری است. چرا که نظام و رهبری آن همواره ماندنی و دولت ها می آیند و می روند. رسانه رسمی کشور باید همواره "رسانه نظام" باشد نه  "رسانه  دولت" .(۲)

در پست بعدی " ایرنا در دوران مدیریت سید جلال فیاضی "را پی می گیرم. دورانی که با فشارهای مدعیانی همراه بود که بی گمان باید پاسخگوی بسیاری از جفاهای خود در حق ایرنا باشند.

پی نوشت:

۱-  کتاب یک دهه با ایرنا ویراسته سید احمد حسینی

۲- ایرنا ، رسانه نظام یا خبرگزاری دولت / خبر آنلاین